Το πρωί της Παρασκευής στις 8 Αυγούστου καπνοί κάλυψαν την πόλη του Γιερεβάν. Η νεκρική άπνοια και η θερμοκρασία που έφτανε τους 40 βαθμούς καθήλωνε τα τοξικά στρώματα καπνού από τη φωτιά που προερχόταν από  το Νουμπαρασέν, τη μεγαλύτερη χωματερή της πρωτεύουσας της Αρμενίας. Με την ανάσα καυτή από τα σωματίδια που απελευθερώνονταν στην ατμόσφαιρα, διαβάστηκε η είδηση πως στην Ουάσιγκτον έπεσαν οι υπογραφές από τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Αρμένιο πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν και τον Αζέρο πρόεδρο Ιλχάμ Αλίεφ, για τη συμφωνία «εγκαθίδρυσης της Ειρήνης και διακρατικών σχέσεων μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν». Το περιεχόμενο της συμφωνίας αφορά τη δημιουργία διαμετακομιστικού δρόμου που θα περνάει από τον αζέρικο θύλακα του Ναχιτσεβάν, διασχίζοντας την περιφέρεια της Αρμενίας Ζανγκεζούρ και συνεχίζοντας προς το Αζερμπαϊτζάν. Την ανάληψη του έργου πρόκειται να αναλάβει αμερικανική εταιρεία για 99 χρόνια, με τις ΗΠΑ να εγγυούνται τον σεβασμό των όρων της συμφωνίας. Η παραπάνω ιστορική απόφαση τερματίζει έτσι, το εμπορικό εμπάργκο το οποίο απέκλειε την Αρμενία μετά τον πρώτο πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ το 1993  από τους δύο άλλους γείτονές της, την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.

Διαβάζοντας κανείς την είδηση από απόσταση και με μια αντανακλαστική απέχθεια για την όξυνση των εθνικιστικών και θρησκευτικών αντιπαραθέσεων στην περιοχή του Καυκάσου από τη δεκαετία του 1990, θα μπορούσε να την σκεφτεί πράγματι ως μια ευκαιρία για το ξεπέρασμα μιας ατέρμονης αντιπαράθεσης μεταξύ των Τούρκων, των Αζέρων και των Αρμενίων. Δεν μπορείς να ζεις διαρκώς σε πόλεμο με τους γείτονές σου, ούτε οι συγκρούσεις και τα τραύματα του παρελθόντος της αρμενικής γενοκτονίας μπορεί να επικαθορίζουν διαρκώς το παρόν.  Η παραπάνω ερμηνεία ωστόσο απέχει δραματικά από τα υλικά διακυβεύματα που οδήγησαν στην υπογραφή της συμφωνίας και βρίσκεται στην αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη της προοπτικής ειρηνικής συνύπαρξης και συλλογικής ευημερίας των λαών της περιοχής. Το πάθος για τα δολάρια, τα όνειρα για το επικερδές διαμετακομιστικό εμπόριο των μεταχειρισμένων Μερσεντές και ακριβών αυτοκινήτων, τα υπερκέρδη των real estates μπορεί να είναι ισχυρότερα κίνητρα για μερικούς από τη θέληση για απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων στο Αζερμπαϊτζάν, αλλά σε ποιο βαθμό η πλάνη του American dream στον νότιο Καύκασο μπορεί να αποτελέσει παράγοντα που θα διασφαλίσει την πολιτική σταθερότητα, την εθνική συναίνεση στην Αρμενία και την υποστήριξη στον φιλο-ατλαντικό πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν, σε ένα περιβάλλον μεγάλων κοινωνικών και περιβαλλοντικών ανισοτήτων;

Κάθε άλλο παρά ευρεία συναίνεση φαίνεται να εξασφαλίζει η κυβέρνηση του Πασινιάν μπαίνοντας στη χρονιά εκλογών. Προκειμένου να επιτευχθεί η συμφωνία τους προηγούμενους μήνες εξελίχθηκε μια χωρίς προηγούμενο δίωξη της αντιπολίτευσης και της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας της Αρμενίας, η οποία στεκόταν κριτικά στην κυβέρνηση τόσο για τη διαχείριση του ζητήματος του Ναγκόρνο Καραμπάχ και των 100.000 εκτοπισμένων Αρμενίων όσο και για τον φιλοδυτικό προσανατολισμό της χώρας.  Μετά την απόφαση της κυβέρνησης να αποχωρήσει από τη Συμφωνία Συλλογικής Ασφάλειας της Ευρωασιατικής Οικονομικής Ένωσης, συμμαχία που ελεγχόταν από την Ρωσία, τον Ιούνιο υπήρξαν οι συλλήψεις του Αρχιεπισκόπου της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας Μπαγκράτ Γκαλστανιάν καθώς και του δισεκατομμυριούχου Σαμβέλ Καραπετιάν, που διέθετε στην ιδιοκτησία του σημαντικές υποδομές ηλεκτρισμού στη χώρα. Η δικαιολόγηση των παραπάνω ενεργειών βασιζόταν στην αναφορά κινήσεων αποσταθεροποίησης και ανατροπής της κυβέρνησης και κάπως έτσι η «ισχυρότερη δημοκρατία» του Καυκάσου φυλάκισε προληπτικά τους αντιπάλους της, αξιοποιώντας παράλληλα την κράτηση πολιτικών παραγόντων στο Μπακού.

Έχοντας εξασφαλίσει τη φίμωση της πολιτικής έκφρασης της δυσαρέσκειας στη κυβέρνηση Πασινιάν, κατέστη δυνατό να πραγματοποιηθεί η ιστορική διαστρέβλωση των λέξεων όπως καταγράφηκαν στη συμφωνία. Η επικράτεια του Ζανγκεζούρ μετατρέπηκε σε «διάδρομο». Παρότι είναι ακόμα άγνωστος ο χάρτης του οδικού, σιδηροδρομικού δικτύου καθώς και των αγωγών αερίου και πετρελαίου που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν ή να κατασκευαστούν, η δήλωση πρόθεσης εκχώρησης εθνικής κυριαρχίας είναι σαφής. Οι αλλοτινοί δρόμοι του μεταξιού της πρώιμης νεότερης εποχής που διέσχιζε ο Ταβερνιέ τον 18^ο αιώνα πρόκειται να μετονομαστούν σε “Τrump Route for International Peace and Prosperity”. Αλλά για ποια διεθνή ειρήνη και ευημερία γίνεται λόγος;

Η άρση των εμπορικών αποκλεισμών με το Αζερμπαϊτζάν και διαμέσου αυτού με την Τουρκία, σημαίνει για την Αρμενία τη δημιουργία ενός νέου αποκλεισμού, που στοχεύει στην απομόνωση της Ρωσίας και του Ιράν καθώς πρόκειται να αποκλειστεί ο μοναδικός εμπορικός δρόμος σύνδεσης του από την περιφέρεια του Σιουνίκ της Αρμενίας με τη Ρωσία. Έτσι, η αρμενική κυβέρνηση προκειμένου να συμβάλει στη μείωση του κόστους μεταφοράς του πετρελαίου της Exon Mobil, της BP και της Secor προς το Ισραήλ και τις χώρες της Δύσης ανταλλάσσει τις ιστορικές της σχέσεις με το Ιράν, τη μοναδική χώρα που στάθηκε δίπλα της, στις συνθήκες έντασης της εθνοκάθαρσης από το Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο Καραμπάχ.

Δύο μήνες μετά τις αποτυχημένες προσπάθειες του Ισραήλ και των ΗΠΑ να ανατρέψουν το καθεστώς της Τεχεράνης, μετατρέποντάς το Ιράν σε μια χώρα σαν τη Συρία, όπου η τζιχαντιστική μισαλλόδοξη ομάδα που κυβερνά έχει μετατραπεί σε επίσημο συνομιλητή των δυτικών χωρών, οι ΗΠΑ με την παραπάνω συμφωνία προετοιμάζουν τον νέο γύρο επίθεσης. Ένας δρόμος προγεφύρωμα, που είναι κλειστός προς ομάδες όπως εκείνης του Μινσκ –που ιδρύθηκε το 1992 από τον Οργανισμό για την ασφάλεια και τη συνεργασία στην Ευρώπη και κατέγραφε τις κινήσεις του αζέρικου εθνικισμού στο Αρτσάχ– αλλά ανοιχτός προς το εμπόριο πολεμικού εξοπλισμού, που θα επιδοθούν αμφότερες η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν.

Κάπως έτσι, ο Νικόλ Πασινιάν που αναδείχτηκε πρωθυπουργός την ίδια περίοδο με τον Ζελένσκυ και ο πιστός φίλος του Ισραήλ, Ιλχάμ Αλίγιεφ, περήφανα υποτελείς γεμάτοι χαρά, πρότειναν κατά την τελετή υπογραφής της συμφωνίας, τον Τραμπ, ως άξιο να του απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης, αναθεωρώντας την πρόσφατη ιστορία του Καυκάσου και του ότι η ειρήνη στην περιοχή επιβλήθηκε, μόλις μετά την ήττα των ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών της Βρετανίας, της Γερμανίας και της επιθετικότητας της Τουρκίας κατά τη σοβιετική σοσιαλιστική επανάσταση. Ακόμα και αν τα κληρονομημένα σύνορα από τις εθνικιστικές συγκρούσεις της περιόδου 1918-1921, διατηρούνταν στη Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Υπερκαυκασίας τουλάχιστον έπαυαν να έχουν την ίδια σημασία, καθώς για πρώτη φορά αναδεικνύονταν θεσμοί αυτοκυβέρνησης με σεβασμό στη διακριτή ταυτοτική και εθνοτική αυτονομία.

Αλλά τι σημασία έχουν όλα αυτά όταν ο Νικόλ Πασινιάν αμέσως με την υπογραφή της συμφωνίας ανακοίνωσε πως θα λείπει για διακοπές, θυμίζοντάς μας τα Τιγρανόκερτα του δικού μας Καβάφη.

«Τιγρανόκερτα» Μάιος 1929

Οφείλω χάριτας, τ’ ομολογώ
στην πατριώτισσά μου και την συγγενή
(του πιθανού πατρός μου είναι αδελφή)
την γραίαν μεσίτριαν Κερκώ, που με είπε νάλθω εδώ
στην νεοτάτην πόλιν Τιγρανόκερτα
την πλουσιοτάτην, την ευδαίμονα.

Το θέατρον είναι μέσον για να γνωρισθώ‧
πολύ καλά για ηθοποιός περνώ. Δεν είναι
εδώ Αλεξάνδρεια, δεν είναι Αθήναι.
Έπαιξα όπως, όπως τον Σοφόκλειον Αίμωνα
κ’ επίσης όπως, όπως του Ευριπίδη τον Ιππόλυτον.
Κ’ οι θεαταί είπανε που στην πόλη των
δεν είδαν συμπαθητικότερον ηθοποιόν – ή νέον.
Ένας πολίτης πλούσιος, και θαυμάσιος πολυδάπανος,
με παρατήρησεν ιδιαιτέρως.
Αυτά θα τα φροντίσει η έμπειρη Κερκώ
(παίρνοντας κιόλας τα μισά για μεσιτεία της η αχρεία).
Α μέρος έκτακτον τα Τιγρανόκερτα! –
όσο διαρκέσουν δηλαδή‧ γιατί ασφαλώς
θα τα χαλάσουν επί τέλους οι Ρωμαίοι.
Όνειρα βλέπει ο βασιλεύς Τιγράνης.

Μα εμένα τι με κόφτει. Το πολύ
θα μείνω ένα δυό μήνες – κ’ έπειτα φευγιό.

Και τότε αδιαφορώ τελείως αν καταστρέψουν οι Ρωμαίοι
τα Τιγρανόκερτα και την Κερκώ.