Το έγκλημα που γεννά η κρατική διαφθορά δεν γνωρίζει σύνορα· διαθέτει όμως μια παγκόσμια, κοινή αρχιτεκτονική συγκάλυψης. Μ’ αφορμή την επέτειο των Τεμπών και την οργή για την απουσία δικαιοσύνης στην Ελλάδα, αξίζει να στρέψουμε το βλέμμα στο Μεξικό. Όχι για να συγκρίνουμε μεγέθη αλλά για να κατανοήσουμε πώς η ατιμωρησία μετατρέπεται σε καθεστώς. Εκεί όπου η θεσμική σήψη δεν εξαφανίζει μόνο στοιχεία και ευθύνες, αλλά και ανθρώπους. Αυτή η μακρινή οπτική ίσως μας βοηθήσει να συνειδητοποιήσουμε ότι η αντίδρασή μας είναι το μόνο ανάχωμα, τόσο για εμάς όσο και ως παράδειγμα για ένα κόσμο που το χρειάζεται.

Επιστρέφοντας από ένα ταξίδι στο Μεξικό, μαζί με κάτι λίγα αναμνηστικά, έφερα και μια άγρια συνειδητοποίηση, απλή για πολλούς, αλλά δύσκολη στη χώνεψη: τα εγκλήματα με κρατική ανάμειξη είναι παντού προϊόντα της ίδιας διαφθοράς και μοιράζονται ένα κοινό μοτίβο.

Όταν φτάσαμε, δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος για να ραγίσει η τουριστική βιτρίνα και να δούμε μια πιο αληθινή εικόνα. Από τις πρώτες κιόλας μέρες, γνωρίσαμε μια παρέα ταξιδιωτών που μας διηγήθηκαν μια ιστορία από το προηγούμενο τους βράδυ. Μια από αυτές που σε εμάς στην Ελλάδα θα φάνταζε σενάριο ταινίας. Είχαν βγει στην Πόλη του Μεξικού, και έπιναν μπύρες καθώς πήγαιναν από το ένα μαγαζί σε ένα άλλο. Το να πίνεις στο δρόμο είναι κάτι που κανονικά απαγορεύεται. Τους πλησίασε λοιπόν η αστυνομία, και σύμφωνα με εκείνους, ξεκίνησε το γνώριμο τραμπούκισμα το οποίο όμως σύντομα πήρε άλλη τροπή. Με το πρόσχημα της προσαγωγής και την επιβολή ενός προστίμου 2000 pesos, δηλαδή περίπου 250€, οι αστυνομικοί τους επιβίβασαν στο περιπολικό. Η διαδρομή όμως, δεν κατέληξε ποτέ στο τμήμα. Αντίθετα, ξεκίνησε ένα ιδιότυπο σαφάρι στα ATM της πόλης. Οι αστυνομικοί ανάγκαζαν τα παιδιά να τραβούν το μέγιστο δυνατό ποσό από τις κάρτες τους, με το πρόστιμο να ανεβαίνει διαρκώς, φτάνοντας τελικά τα 1.500€. Όταν οι κάρτες μπλόκαραν, τους πέταξαν έξω από το περιπολικό και συνέχισαν τη βάρδια τους ανενόχλητοι.

Παρόμοια κατάσταση συναντήσαμε και στις παραλίες του Ειρηνικού. Εκεί, με το που έπεφτε η νύχτα, αστυνομικοί με γουρούνες όργωναν την άμμο αναζητώντας όσους είχαν απομείνει στην παραλία με πρόσχημα την καταστολή των ναρκωτικών. Σταματούσαν όποιον έκανε βραδινή βόλτα και τον έψαχναν εξονυχιστικά. Αν έβρισκαν ναρκωτικά, τα οποία πωλούνταν με ντουντούκα μόλις δύο δρόμους παραπάνω, πληρώνονταν και συνέχιζαν τη διαδρομή τους χωρίς να κατασχέσουν τα λάφυρα. Αν πάλι δεν έβρισκαν τίποτα, οι φήμες έλεγαν πως είχαν τον τρόπο να τα εμφανίζουν οι ίδιοι για να εξασφαλίσουν το μερίδιό τους.

Μερικές εικόνες ακόμα που κρατήσαμε ήταν από την πόλη της Οαχάκα, αν και αργότερα συνειδητοποιήσαμε πως είναι επαναλαμβανόμενες σκηνές σε όλη τη χώρα. Η πρώτη ήταν αγροτικά της αστυνομίας που κυκλοφορούσαν ανάμεσα στον κόσμο έχοντας στην καρότσα έναν καλά οπλισμένο ελεύθερο σκοπευτή, όρθιο και έτοιμο για δράση. Θυμάμαι να παρακολουθώ το όχημα να χάνεται, και να αναρωτιέμαι “ποιον στοχεύει και ποιον προστατεύει;”

Source: @Periklis Kristalidis

Η δεύτερη εικόνα ήταν στην κεντρική πλατεία της πόλης. Πρόκειται για μια πόλη που το κέντρο της δίνει την εντύπωση μιας πλούσιας και προσεγμένης χώρας, καθαρό, φωτισμένο, γλυκό και ασφαλές. Εκεί όμως, ακριβώς στο κέντρο της πλατείας, κάτι πανό και ένας τεράστιος πίνακας ανακοινώσεων μαρτυρούσαν την αλήθεια του κόσμου. Η επικεφαλίδα του πίνακα έγραφε “!Buscando a Nuestros Familiares Desaparecidos!”, δηλαδή ψάχνοντας τους εξαφανισμένους συγγενείς μας. Κάτω από τον τίτλο υπήρχαν 50-60 φωτογραφίες από ανθρώπους που μια μέρα, έτσι απλά, χάθηκαν. Λίγο πιο πέρα ένα πανό, σχετικά καινούργιο, έλεγε την ίδια ιστορία για ένα συγκεκριμένο άτομο που είχε εξαφανιστεί τον Αύγουστο του 2021. Σχεδόν πέντε χρόνια μετά, το καταλαβαίνεις; Καταλαβαίνεις τι δύναμη θέλει για να ψάχνεις ακόμα;

Source: @KK

Στη συνέχεια, βρεθήκαμε σε μια πόλη στα βουνά στο Σαν Κριστόμπαλ. Εκεί υπάρχει κόσμος που μελετά την κατάσταση, αναλύοντάς την κάπως επιστημονικά, με μια απόσταση που συνηθίζουμε να κρατάμε στην Ευρώπη. Η ψυχή ίσως απουσιάζει, αλλά έρχονται τα νούμερα. Από το 2007 έχουν δηλωθεί περίπου 130.000 εξαφανίσεις, με την εκτίμηση ότι καταγγέλλονται μόνο οι 2 στις 10. Οι υπόλοιποι, για να προστατεύσουν όσους απήχθησαν, αν είναι ακόμη ζωντανοί, καθώς και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, ψάχνουν, αγωνίζονται και πονάνε βουβά. Για να καταλάβουμε τι λέμε, κάθε μέρα δηλώνονται επίσημα 35 εξαφανίσεις, ενώ υπολογίζεται πως στην πραγματικότητα είναι γύρω στις 175. Κάθε μέρα!

Τώρα για να αποδώσουμε ένοχο στις πράξεις αυτές πρέπει να ακούσουμε την ιστορία του παρακράτους. Οι στρατιωτικές οργανώσεις χωρίζονται σε τουλάχιστον δύο γενικές κατηγορίες. Η πρώτη ειναι τα καρτελ, με τους ναρκέμπορους σε αυτή τη χώρα να μην είναι μόνο οι γνωστοί σε εμας επιχειρηματίες αλλά να έχουν και ανοργάνωτο ή και οργανωμένο στρατό. Η δεύτερη κατηγορία είναι οι παραστρατιωτικές οργανώσεις οι οποίες συχνά είναι χρηματοδοτούμενες και εκπαιδευόμενες από το κράτος παρόλο που δρουν θεωρητικά ανεξάρτητα. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι ενώ αυτές έχουν φτιαχτεί για να αποτρέψουν τις πρώτες, κατά γενική ομολογία συχνά έχουν κοινούς τρίτους στόχους που αφορούν άτομα που αντιδρούν στα σχέδια του κράτους για ανάπτυξη ή που ζητούν δικαιοσύνη (π.χ. Samir Flores Soberanes). Συχνά μάλιστα όλοι αυτοί δουλεύουν και μαζί όταν χρειαστεί (π.χ. δες τι έγινε με τους φοιτητές της Ayotzinapa to 2014 που η αστυνομία τους παρέδωσε στα καρτελ κατά ομολογία ακόμα και της ίδια της κυβέρνησης). Οι στρατοί αυτοί που λες δεν έχουν όρια, δεν σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Θα μου πεις γιατί ποιος στρατός το κάνει, είδαμε πρόσφατα πολλά σε αρκετες ριβιέρες του κόσμου. Υπάρχει όμως μια διαφορά με την Ευρώπη. Eδώ δεν τους ενδιαφέρει η γνώμη του κόσμου, δεν χρειάζεται να κρυφτούν, διαπράττουν εγκλήματα στους δρόμους της πόλης, στο φως του ήλιου, μπροστά στον βλέμμα όλων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα γεγονότα απο την 22α Φεβρουαρίου 2026 στην πολιτεία Jalisco, όπου ξέσπασαν συνεχιζόμενοι εμπρησμοί μετά από πλήγμα του στρατού σε ένα από τα καρτέλ.

Ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών και της βίας είναι σαν την τρομοκρατία, βολεύει. Κάθε καινούρια κυβέρνηση στο Μεξικό κηρύσσει μια νέα μέρα, μια καινούργια σελίδα, δημιουργώντας στρατιωτικές ομάδες που θα αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Ποιο είναι το αστείο; Στο τέλος κάθε θητείας έχουμε παραλαβή σκυτάλης. Οι στρατιωτικοί που εξολόθρευσαν το προηγούμενο καρτέλ βλέπουν την ευκαιρία, και αναλαμβάνουν, και γίνονται αυτοί τα κεφάλια στα επόμενα καινούρια καρτέλ. Έτσι λένε πως έγινε με τους Los Zetas, και πιο πρόσφατα με τους Nuevo Jalisco Cartel, που κάνουν το σαματά εδώ και μια βδομάδα. Τώρα πως λένε τα καρτέλ προσωπικά μου περνάει αδιάφορο και στα δικά μου μάτια ποντίκι και γάτα, καρτέλ και κράτος, παίζουν μαζί το ίδιο παιχνίδι· άλλοι ρόλοι, άλλο κέρδος, ίδιο παιχνίδι.

“Υπάρχουν όμως και κάποιοι που τους χάλαν τη συνταγή απόγονοι τους Zapata στων Μεξικάνων τη γη”^[1]

Έτσι γράφουν για τους εξεγερμένους, και αλληλέγγυοι σε αυτούς είναι μια ομάδα οι “Madres Buscadoras“, που σημαίνει οι μητέρες που ψάχνουν. Όταν το κράτος κάνει επιτηδευμένα επιφανειακές έρευνες που δεν οδηγούν πουθενά, αυτές οι γυναίκες παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους. Λίγες μέρες πριν τη πρώτη συγγραφή αυτού του άρθρου, οι οικογένειες των εξαφανισμένων έκαναν μια έρευνα για να βρουν τους ανθρώπους τους σε ένα ράντζο στη Γουαδαλαχάρα. Η αστυνομία είχε πάει εκεί λίγους μήνες πριν, και είχε δηλώσει πως δεν βρήκε τίποτα. Οι συγγενείς όμως βρήκαν κάτι βαρύ, πολύ βαρύ: αυτοσχέδια κρεματόρια και δίπλα τους πάνω από 400 ζευγάρια παπούτσια μαζί με υπολείμματα ανθρώπινων σωμάτων. Αυτό το ραντζό είπαν στη συνέχεια ότι ανήκε στα καρτέλ. Μιλάμε για κανονικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, μαζικό αφανισμό. Σου φαίνονται ακραία και μακριά; Σίγουρα και εμένα, και με ανατριχιάζουν. Βρίσκω όμως μια ομοιότητα στην πράξη αυτή με τα δικά μας, με το χώμα που μετέφερε εκείνη η μπουλντόζα από τα Τέμπη, και το πέταξε μακριά σε έναν άλλο τόπο. Η κρατική διαφθορά, τα συμφέροντα που κάνουν τους υπεύθυνους να αγνωούν και να δίνουν παρατάσεις σε προθεσμίες για έργα που χωρίς αυτά δεν θα έπρεπε να λειτουργούν καθόλου τα τρένα, έχει την ίδια επίγευση με τη συνολική διαφθορά που υφίσταται ολόκληρη η χώρα του Μεξικού. Κρύβει την ίδια ιστορία· άλλος βαθμός, άλλος κόσμος, ίδιοι ρόλοι, ίδιο κίνητρο.

Source: @Grupo de trabajo contra la Desparición en Chiapas

Source: @letraslibres

Στο Μεξικό δολοφονείται όποιος διαφωνεί ή μπαίνει εμπόδιο στα συμφέροντα τους. Συνήθως η λίστα περιλαμβάνει δημάρχους, ακτιβιστές, απλό κόσμο, όποιον δεν θέλει να πάει να δουλέψει στα χωράφια και στις επιχειρήσεις τους ως σκλάβος, όποια δεν δέχεται να εκπορνεύεται ή να μεταφέρει ναρκωτικά, όποιον αποκαλύπτει τις σχέσεις κράτους και καρτέλ, και φαντάζομαι θα συνεχίζει με πολλούς ακόμα. Στην Ελλάδα δεν είμαστε τόσο άγριοι. Ξέρουμε ότι η κοινή γνώμη ξεχνάει. Μας ενοχλεί μόνο η λέξη ευθύνη, και ειδικά όταν απευθύνεται σε άτομα με βαρύ επίθετο. Και στις δύο χώρες, οι πολιτικοί έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση του προβλήματος. Ακόμα και αν προσπαθήσουμε να είμαστε αισιόδοξοι είναι εξώφθαλμη η απραξία και η δεκτικότητα τους. Για την απαισιόδοξη πλευρά δεν θα σου μιλήσω. Γι’ αυτό και καταλήγουν να παίζουν τον ίδιο ρόλο στην ιστορία, είτε μιλάμε για 400, για 57 ή για χιλιάδες ακόμη ανθρώπους ανά τον κόσμο.

Υπάρχει μια διαφορά που κάνει την Ελλάδα φωτεινό παράδειγμα στον αγώνα αυτό. Οι συγγενείς των θυμάτων των Τεμπών αναγνωρίζουν τους ενόχους, ζητούν δικαιοσύνη, ζητούν να δικαστούν αμερόληπτα. Στο Μεξικό δεν υπάρχει αυτό το αίτημα, δεν μπορούν, δεν αντέχουν, δεν πιστεύουν, δεν ελπίζουν σε κάποια λύση μέσα από την αστική δικαιοσύνη. Θέλουν μόνο να βρουν τους ανθρώπους τους, ακόμα και νεκρούς, να τους βρουν, να τους θάψουν, να τους θρηνήσουν, να ηρεμήσουν. Στην Ελλάδα μπορούμε παραπάνω. Μπορούμε να δείξουμε σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο ότι είναι εφικτό να τιμωρηθούν οι ένοχοι, να στιγματιστούν τα κίνητρα τους για δύναμη και χρήμα, και έτσι να χτίσουμε εμείς τον κόσμο όπως τον φανταζόμαστε, από εμάς για εμάς. Η δική σου αγανάκτηση, η δική σου συμβολή στο ξετύλιγμα του κουβαριού στη χώρα μας μπορεί και θα δώσει ελπίδα στα άφωτα μάτια των ανθρώπων που δίνουν αίμα, ψυχή και σώμα σε όλα τα μύκη και τα πλάτη της γης.

Από το Μεξικό ως την Ελλάδα, για τους δικούς μας και τους δικούς τους ανθρώπους, για έναν κόσμο όμορφο, δίκαιο και ίσο για όλους,

με πολλή αγάπη,